Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), dünya genelinde kum tüketiminin sürdürülebilir sınırları aştığını ve ekosistemler üzerinde geri dönüşü zor hasarlara yol açtığını açıkladı. UNEP’in verilerine göre, kum, sudan sonra en çok tüketilen ikinci doğal kaynak olarak modern altyapı ve sanayinin temel bir bileşeni konumunda yer alıyor.
Yılda 50 Milyar Ton Kum Kullanılıyor
Yayımlanan raporda, dünya genelinde yılda yaklaşık 50 milyar metrik ton kum kullanıldığı ifade ediliyor. İnşaat sektöründeki artan talep nedeniyle, yalnızca binalarda kullanılan kum miktarının 2060 yılına kadar %45 oranında artabileceği öngörülüyor. Rapor, bu tüketim hızının doğanın kum yenileme sürecini geride bıraktığını ve bu durumun küresel bir “kum açığı” oluşturduğunu vurguluyor.
Kalkınmada Hayati Öneme Sahip
UNEP’in GRID-Cenevre Direktörü Pascal Peduzzi, kumun kalkınma süreçlerinde kritik bir rol oynadığını ancak doğal sistemlerdeki işlevinin göz ardı edildiğini belirtti. Rapor, işlenerek beton, asfalt veya cam gibi ürünlere dönüştürülen kumun doğal döngüden tamamen çıktığını ortaya koyuyor. Doğal haliyle bırakılan kum, su filtreleme, nehir akışlarını düzenleme, kıyı erozyonunu engelleme ve biyolojik çeşitliliği destekleme gibi önemli işlevlere sahiptir.
Maldivler’deki Kum Kaybı
Kum çıkarımının çevresel etkilerine ilişkin örnekler arasında Maldivler’deki Gulhifalhu arazi ıslah projesi öne çıkıyor. Başkent Malé yakınlarında yeni yerleşim alanları oluşturmayı amaçlayan bu projede, Kuzey Malé Atolü’nden 24.5 milyon metreküp kum çıkarıldı. UNEP, bu faaliyet sonucu deniz koruma alanlarını da kapsayan yaklaşık 200 hektar büyüklüğündeki mercan resifi ve lagün habitatının tahrip olduğunu raporladı.
Deniz Kumunun Önemi
UNEP’in Deniz Kumu Gözlem (Marine Sand Watch) verilerine göre, küresel ölçekte faaliyet gösteren tarama şirketlerinin yarısı Deniz Koruma Alanları içerisinde faaliyet yürütüyor. Bu alanlardan yapılan kum çıkarımı, toplam küresel deniz kumu hacminin %15’ini oluşturuyor. Denetimsiz çıkarımların kıyı akiferlerinde tuzlanma, erozyon ve kıyı koruma hatlarının zayıflamasına neden olduğu konusunda uyarılar yapılıyor.
Çözüm Önerileri
UNEP, inşaat faaliyetlerinin durdurulması yerine kumun “stratejik bir kaynak” olarak kabul edilmesi gerektiğini savunuyor. Raporda, hükümetler ve sektörler için şu çözüm önerileri sunuluyor:
– Kum rezervlerinin detaylı haritalandırılması ve sıkı izleme mekanizmalarının oluşturulması
– Madencilik atıklarından elde edilen “cevher kumu” ve kırma taş kullanımının yaygınlaştırılması
– Geri dönüştürülmüş yapı malzemelerine geçiş yapılması
– Kum çıkarım izinlerinin şeffaf hale getirilmesi ve yasal mevzuatların güçlendirilmesi.
